భీమ్ ఇండియా టుడే న్యూస్ రాజ్యాంగంలో 32వ అధికరణ (Article 32) అత్యంత కీలకమైనది. రాజ్యాంగ రూపశిల్పి డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ ఈ ఆర్టికల్ను “రాజ్యాంగానికి ఆత్మ మరియు హృదయం” (Soul and Heart of the Constitution) అని అభివర్ణించారు.
భారత రాజ్యాంగం మనకు అందించిన ప్రాథమిక హక్కులకి (Fundamental Rights) ఏవైనా భంగం కలిగినా లేదా ప్రభుత్వం విఘాతం కలిగించినా, పౌరులు నేరుగా సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించి తమ హక్కులను కాపాడుకునే హక్కును ఆర్టికల్ 32 కల్పిస్తుంది.
దీనినే “రాజ్యాంగ పరిహారపు హక్కు” (Right to Constitutional Remedies) అంటారు.
ముఖ్యమైన విషయం: హక్కులు కాగితాల మీద ఉండటమే కాకుండా, వాటికి రక్షణ కల్పించే అధికారం కూడా పౌరులకే ఉండాలనేది దీని ముఖ్య ఉద్దేశం.
సుప్రీంకోర్టు జారీ చేసే రీట్లు
ప్రాథమిక హక్కులను పునరుద్ధరించడానికి సుప్రీంకోర్టు 5 రకాల రీట్లను (ఆదేశాలను) జారీ చేయవచ్చు:
హేబియస్ కార్పస్ (Habeas Corpus):
“వ్యక్తిని కోర్టు ముందు ప్రవేశపెట్టండి” అని అర్థం.ఎవరైనా వ్యక్తిని అక్రమంగా నిర్బంధిస్తే (చట్టవిరుద్ధంగా అరెస్ట్ చేస్తే), అతడిని వెంటనే విడుదల చేయాలని కోర్టు ఆదేశిస్తుంది.
మాండమస్ (Mandamus):”మేము ఆజ్ఞాపిస్తున్నాం” అని అర్థం..ఒక ప్రభుత్వ అధికారి లేదా సంస్థ తన చట్టబద్ధమైన బాధ్యతను సరిగ్గా నిర్వర్తించకపోతే, ఆ పనిని చేయాల్సిందిగా కోర్టు ఆదేశిస్తుంది.
ప్రొహిబిషన్ (Prohibition):
“నిషేధించడం” అని అర్థం.
దిగువ కోర్టులు తమ అధికార పరిధిని దాటి వ్యవహరిస్తున్నప్పుడు, ఆ కేసు విచారణను నిలిపివేయాలని ఎగువ కోర్టు (సుప్రీంకోర్టు) జారీ చేసే ఆదేశం.
సెర్టియోరరీ (Certiorari):
“ధృవీకరించడం/సమాచారం అందించడం” అని అర్థం.
దిగువ కోర్టు ఇచ్చిన తప్పుడు తీర్పును రద్దు చేయడానికి లేదా తీర్పుకు సంబంధించిన రికార్డులను తమకు పంపాలని సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చే ఆదేశం.
క్వో-వారంటో (Quo-Warranto):
“ఏ అధికారంతో?” అని ప్రశ్నించడం.
ఏ అర్హత లేకుండా ఒక వ్యక్తి ప్రభుత్వ పదవిని చేపడితే, అతను ఏ ప్రాతిపదికన ఆ పదవిలో ఉన్నాడో వివరణ కోరడానికి ఈ రీట్ ఉపయోగిస్తారు.
గుర్తుంచుకోవాల్సిన ముఖ్యాంశాలు:
హక్కుల కాపలాదారు: సుప్రీంకోర్టును ప్రాథమిక హక్కుల సంరక్షకుడిగా (Protector and Guarantor) ఆర్టికల్ 32 నిలబెడుతుంది.ఎమర్జెన్సీ కాలంలో: దేశంలో జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి (National Emergency – Article 359) విధించినప్పుడు మాత్రమే ఈ హక్కును తాత్కాలికంగా సస్పెండ్ చేసే అవకాశం ఉంటుంది.హైకోర్టుల అధికారం: సుప్రీంకోర్టుకు ఆర్టికల్ 32 ద్వారా ఈ అధికారం ఉంటే, రాష్ట్రాల్లోని హైకోర్టులకు ఆర్టికల్ 226 ద్వారా ఈ రీట్లు జారీ చేసే అధికారం ఉంటుంది.
